Kulinariya dünyası fərqli mədəniyyətlərin, tarixin və coğrafiyanın bəşəriyyətə qazandırdığı ən zəngin irsdir. Bir cəmiyyət üçün tamamilə adi sayılan gündəlik qida, başqa bir coğrafiyada heyrət və bəzən də təəccüb doğura bilər. Xüsusilə ət yeməkləri söz mövzusu olduqda, dad üstünlükləri və bişirmə ənənələri ağlasığmaz dərəcədə şaxələnir. Dünyanın müxtəlif guşələrində hazırlanan bəzi ən qəribə ət təamları, təkcə istifadə olunan inqrediyentlərlə deyil, həm də onların hazırlanma fəlsəfəsi və tarixi kökləri ilə diqqət çəkir.
“Yeni Sabah”ın araşdırmasına görə, bu qeyri-adi təamlar arasında ilk sıralardan birini İslandiyanın simvollarından sayılan "Haukarldır". Bu yemək, əslində Qrenlandiya köpəkbalığının ətinin fermentasiya edilməsi, yəni çürüdülməsi ilə hazırlanır. Köpəkbalığının təzə əti tərkibindəki yüksək sidik cövhəri və trimetilamin oksid səbəbindən insan orqanizmi üçün zəhərlidir. İslandiyalılar bu əti yeməli etmək üçün onu aylarla qumda basdırıb saxlayır, bədənindəki mayenin süzülməsini gözləyir və daha sonra qurudurlar. Nəticədə ortaya kəskin ammonyak qoxulu, lakin yerli xalq tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanan bir delikates çıxır.
Asiya mədəniyyətində də ət anlayışı Qərb dünyasından olduqca fərqlidir. Məsələn, Filippində populyar olan "Balut", içində tam formalaşmamış ördək rüşeymi olan yumurtadır. Yumurta qaynadılaraq qabığı ilə birlikdə servis edilir və içindəki sümükləri, lələkləri bəlli olan rüşeym bütövlükdə istehlak olunur. Oxşar şəkildə, Kamboca və Vyetnamda zəhərli tarantula hörümçəklərinin yağda qızardılaraq xırtıldayan qəlyanaltı kimi yeyilməsi, regional coğrafiyanın protein qaynaqlarına yanaşmasını göstərir. Pepperoni pizza
Cənubi Amerika xalqlarının, xüsusilə Peru və Ekvadorun and dağları bölgəsində yaşayanların kulinariyasında isə qonaqlara təqdim olunan ən dəyərli təamlardan biri "Kuy" adlanır. Bu yemək, Qərb dünyasında daha çox ev heyvanı kimi tanınan dəniz donuzunun (qvineya donuzu) bütöv şəkildə odda qızardılması ilə hazırlanır. Dadı dovşan və ya cücə ətinə bənzəyən bu heyvan, bölgədə qədim ink dövründən bəri əsas qida mənbələrindən biri hesab olunur.
Mədəniyyətlərin ekstrim nöqtələrindən bəhs edərkən İtaliyanın Sardiniya adasına məxsus "Kasu Marsu" pendirini də qeyd etmək lazımdır. Bu, birbaşa ət yeməyi olmasa da, canlı orqanizmlərlə sintez olunan unikal bir heyvani məhsuldur. "Çürük pendir" mənasına gələn bu təam, xüsusi milçəklərin pendirin içində yumurta qoyması və sürfələrin pendiri həzm edərək onu tamamilə yumşaltması ilə yaranır. Pendir içindəki canlı ağ sürfələrlə birlikdə süfrəyə verilir.
Avstraliya qitəsində isə yerli aborigenlərin qədim pəhrizinin bir hissəsi olan "Vitçetti maqots" (iri ağac güvəsi sürfələri) həm çiy, həm də kömürdə qızardılaraq yeyilir. Qızardıldıqda dadı daha çox badam və ya qızardılmış toyuq dərisini xatırladan bu sürfələr, yüksək protein dəyəri ilə tanınır.
Bütün bu təamlar uzaqdan baxan bir müşahidəçi üçün nə qədər qəribə və ya qəbulolunmaz görünsə də, hər birinin arxasında çətin coğrafi şəraitdə sağ qalma mübarizəsi, resurslardan maksimum yararlanma instinkti və əsrlərin sınağından keçmiş bir mədəniyyət dayanır. Kulinariya fərqlilikləri, bəşəriyyətin adaptasiya qabiliyyətinin və dad hissinin sərhədsizliyinin ən bariz sübutudur.
Nazim Hacıyev
Telegram kanalımız
