“Etmə”, “toxunma”, “baxma”, “demə” kimi qadağalar bəzən insanı həmin hərəkətdən uzaqlaşdırmaq əvəzinə, əksinə, ona daha çox maraq göstərməyə vadar edir. Maraqlıdır ki, bu xüsusiyyət təkcə uşaqlarda deyil, böyüklərdə də özünü göstərir.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, psixoloqların fikrincə, insanın qarşısına sərhəd qoyulduqda beynində həmin şeyə qarşı maraq arta bilər. Çünki qadağa bir növ “burada bilmədiyin və ya görmədiyin nəsə var” mesajı yaradır. İnsan isə bilmədiyi şey haqqında daha çox məlumat əldə etmək istəyir.
Məsələn, uşağa “o otağa girmə” deyildikdə, onun ilk sualı çox vaxt “niyə?” olur. Otağın içində heç bir maraqlı şey olmasa belə, qadağa həmin məkanı uşağın gözündə xüsusi edir. Eyni hal böyüklərdə də fərqli formalarda ortaya çıxır. Dördpendirli pizza
İnsan öz seçim azadlığının məhdudlaşdırıldığını hiss etdikdə buna qarşı daxili reaksiya göstərə bilər. Psixologiyada bu vəziyyət “reaktans” adlanır. Yəni insan ondan bir seçim götürüldükdə həmin seçimi daha çox istəyə bilər.
Bu səbəbdən “bunu etmə” ifadəsi bəzən insanın beynində məhz həmin hərəkəti canlandırır. Başqa sözlə, bir şeyi düşünməməyi əmr etmək belə həmin şey haqqında düşünməyə səbəb ola bilər.
Məsələn, “bu mesajı oxuma” deyildikdə insanın diqqəti avtomatik olaraq mesaja yönələ bilər. “Bu mövzuda danışma” xəbərdarlığı isə həmin mövzunun niyə gizlədildiyi ilə bağlı maraq yarada bilər.
Qadağaya maraq xüsusilə uşaqlarda daha çox nəzərə çarpır. Valideynin “ora toxunma” deməsi uşağın həmin əşyaya marağını artıra bilər. Bunun səbəbi uşağın ətrafındakı dünyanı əsasən sınamaq və araşdırmaq yolu ilə öyrənməsidir.
Buna görə də uşağa sadəcə “olmaz” demək əvəzinə, niyə olmaz olduğunu izah etmək daha təsirli ola bilər. Səbəb məlum olduqda qadağa uşağın gözündə sirli və cəlbedici görünməyə bilər.
Bu xüsusiyyətdən sosial mediada da istifadə olunur. “Bunu görməyiniz məsləhət deyil”, “Bu videoya uşaqlar baxmasın”, “18 yaşdan aşağı şəxslər üçün deyil” kimi ifadələr bəzən məzmunun daha çox izlənməsinə səbəb ola bilər.
Çünki istifadəçidə həmin məzmunun xüsusi, gizli və ya maraqlı olduğu təəssüratı yaranır. Nəticədə qadağa məzmunu gizlətmək əvəzinə, ona əlavə diqqət çəkə bilər.
Qadağanın təsiri vəziyyətdən, insanın yaşından, marağından və qadağanın necə qoyulmasından asılıdır. Sadə və məntiqli izahı olan məhdudiyyətlər hər zaman əlavə maraq yaratmır. Amma insan qadağanı öz azadlığına müdaxilə kimi qəbul edirsə və həmin şey onsuz da onun üçün maraqlıdırsa, marağın daha da artması mümkündür.
Əslində, “qadağan olunmuş meyvə daha şirin olur” ifadəsinin arxasında da məhz bu psixoloji mexanizm dayanır. İnsan bəzən həmin şeyə ona görə yox, ona sahib olmaq və seçim hüququnun özündə qalmasını göstərmək üçün daha çox meyl edir.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
