Yay aylarında dəniz kənarında tez-tez rast gəlinən mənzərələrdən biri də insanların bədəninin müəyyən hissəsini və ya demək olar ki, bütün bədənini isti quma basdırmasıdır. Xüsusilə yaşlı insanlar arasında geniş yayılan bu üsul bəzən sadəcə əyləncə və günəş vannası kimi qəbul edilsə də, bəzi insanlar quma basdırılmağın oynaq, bel və əzələ ağrılarına, revmatizmə və digər problemlərə yaxşı təsir etdiyini düşünür.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, tibbdə isti qumdan terapevtik məqsədlərlə istifadə “psammoterapiya” və ya “qum terapiyası” kimi tanınır. Bu üsul xüsusilə isti iqlimə malik bəzi bölgələrdə ənənəvi müalicə və reabilitasiya vasitəsi kimi tətbiq olunub. Bununla belə, müasir tibbdə quma basdırılma hər hansı xəstəliyi müalicə edən əsas müalicə üsulu hesab edilmir. Mövcud elmi məlumatlar əsasən istiliyin ağrı və əzələ sərtliyi üzərində yarada biləcəyi müvəqqəti təsirlərlə bağlıdır.
Bəs insan niyə isti quma basdırıldıqdan sonra özünü daha rahat hiss edir? Marqarita pizza
Əsas səbəb qumun istilik ötürməsidir. Günəş altında qızmış qum bədənə uzun müddət istilik verə bilir. İstilik nəticəsində dəridə qan damarları genişlənir, həmin nahiyədə qan dövranı artır, əzələlər boşala və oynaqlardakı sərtlik müəyyən qədər azala bilər. İsti mühit ağrı siqnallarının qəbulunu da müvəqqəti dəyişdirə bilər. Buna görə bel, boyun, çiyin və oynaq nahiyəsində ağrısı olan bəzi insanlar qum vannasından sonra rahatlıq hiss edə bilirlər.
Qum terapiyasının xüsusilə revmatik xəstəliklərlə bağlı uzun tarixçəsi var. Tibbi ədəbiyyatda qum terapiyasının revmatoid artrit, xroniki ağrı və dayaq-hərəkət sistemi problemləri zamanı ənənəvi üsul kimi tətbiq edildiyi qeyd olunur. Məsələn, Misirin Siva bölgəsində revmatoid artrit xəstələri üzərində ənənəvi qum terapiyasını araşdıran tədqiqatlar aparılıb.
Bəzi insanlar quma basdırılmağın revmatizmə, artroza, artritə, siyatikaya, bel ağrısına, əzələ ağrılarına və oynaq sərtliyinə kömək etdiyini söyləyirlər. Bu iddiaların bir hissəsi istilik müalicəsinin ümumi təsiri ilə izah oluna bilər. Xüsusilə xroniki əzələ-oynaq ağrılarında istilik müvəqqəti rahatlama yarada bilər. Ancaq artritin, revmatoid artritin və digər sistemli xəstəliklərin səbəbini aradan qaldırmaq başqa məsələdir.
Maraqlıdır ki, isti qum terapiyası ilə bağlı ənənəvi yanaşmalar yalnız Azərbaycanda deyil, müxtəlif ölkələrdə də mövcuddur. Xüsusilə Şimali Afrika və Yaxın Şərqin bəzi bölgələrində insanlar yay aylarında isti quma basdırılmanı uzun illərdir xalq müalicəsi kimi tətbiq edirlər.
Xalq təbabətində isə qumun təsiri bundan daha geniş izah edilir. Yaşlı nəsil arasında isti qumun “bədəndəki soyuğu çıxardığı”, “revmatizmi azaltdığı”, “bel ağrısını götürdüyü”, “oynaqları açdığı” və “qan dövranını yaxşılaşdırdığı” barədə fikirlər geniş yayılıb. Bəzi yerlərdə xüsusilə bel, diz, ayaq və digər ağrıyan nahiyələrin qumda saxlanılmasına üstünlük verilir.
Bəs quma basdırılmaq kimlərə fayda verə bilər?
Sağlam insanlarda qısa müddətli və təhlükəsiz istilik təsiri əzələlərin boşalmasına, bədənin rahatlamasına və müəyyən ağrıların müvəqqəti azalmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə fiziki fəaliyyətdən sonra əzələ gərginliyi yaşayan insan istilikdən rahatlıq hiss edə bilər. Lakin bunu tibbi müalicə kimi qəbul etmək olmaz.
Ən böyük səhvlərdən biri isə quma nə qədər çox basdırılarsa, bir o qədər çox fayda əldə ediləcəyini düşünməkdir. Əslində uzun müddət isti qumun altında qalmaq bədənin temperaturunu yüksəldə, susuzlaşmaya və istilik tükənməsinə səbəb ola bilər. Həddindən artıq istilik daha ağır hallarda istilik vurmasına qədər gətirib çıxara bilər.
Xüsusilə ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar ehtiyatlı olmalıdır. Çünki güclü istilik qan damarlarının genişlənməsinə, ürək-damar sisteminin əlavə yüklənməsinə və bəzi insanlarda təzyiq dəyişikliklərinə səbəb ola bilər. Yüksək hərarət, halsızlıq, başgicəllənmə, ürəkbulanma, güclü baş ağrısı və çaşqınlıq kimi əlamətlər yaranarsa, qum proseduru dərhal dayandırılmalı və insan sərin yerə keçirilməlidir.
Diabeti olan şəxslər, yaşlılar, uşaqlar, hamilələr və ürək-damar sistemi ilə bağlı problemi olan insanlar isti qum altında uzun müddət qalmaqdan əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər. Həmçinin dəri xəstəliyi, açıq yara və ya dəridə iltihab olan nahiyələrin quma basdırılması düzgün deyil.
Daha bir risk günəşlə qumun birlikdə yaratdığı istilik yüküdür. İnsan bədəninin yalnız bir hissəsinin qumda olması belə uzun müddət günəş altında qalmaq deməkdirsə, susuzlaşma riski artır. Bu səbəbdən qum vannası qəbul edən şəxsin kifayət qədər maye qəbul etməsi, günün ən isti saatlarından uzaq durması və bədənin həddindən artıq qızmasına imkan verməməsi vacibdir.
Bəs quma basdırılmaq arıqladırmı?
Bu barədə də yay aylarında çoxsaylı yanlış fikirlər dolaşır. İsti qumun altında qalmaq insanı çox tərlədə bilər. Tərləmə nəticəsində tərəzidə müvəqqəti olaraq daha az çəki görünə bilər. Lakin bu, yağ itkisi deyil, əsasən maye itkisi deməkdir. Su qəbul edildikdən sonra həmin çəkinin əhəmiyyətli hissəsi geri qayıdır. Buna görə quma basdırılmanı arıqlama üsulu hesab etmək düzgün deyil.
Eyni şəkildə “qum bədəndəki artıq suyu çıxarır”, “selüliti əridir” və ya “orqanizmi toksinlərdən təmizləyir” kimi iddialara da ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Bu fikirlər sosial şəbəkələrdə və xalq arasında yayılsa da, onları təsdiqləyən kifayət qədər güclü klinik sübut yoxdur.
Qeyd edək ki, nənə-babalarımızın illərdir istifadə etdiyi bu üsul tamamilə əsassız bir ənənə kimi qiymətləndirilə bilməz. İstiliyin əzələ və oynaq ağrılarının müvəqqəti azalmasına kömək edə bilməsi elmi baxımdan məntiqlidir və istilik terapiyasının müxtəlif formaları tibbdə də istifadə olunur.
Əsmətxanım Rzazadə
Telegram kanalımız
