İnsan bəzən öz həyatından razı olsa da, başqasının uğurunu gördükdən sonra sahib olduqlarını yetərsiz hesab etməyə başlayır. Birinin yeni ev alması, digərinin xaricə səyahət etməsi, kiminsə ailə qurması və ya karyerasında irəliləməsi insanda gözlənilməz narahatlıq yarada bilər. Maraqlıdır ki, bu hisslər bəzən həmin şəxsin öz həyatında ciddi problem olmadığı halda da meydana çıxır.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, insanların özlərini başqaları ilə müqayisə etməsi yeni hadisə deyil. Psixologiyada bu davranış sosial müqayisə nəzəriyyəsi ilə izah olunur. İnsan öz uğurunu, imkanlarını və həyatdakı mövqeyini qiymətləndirmək üçün ətrafındakı insanlara nəzər salır. Başqa sözlə, insan bəzən nə qədər irəlilədiyini anlamaq üçün özünə deyil, başqalarının əldə etdiklərinə baxır.
Lakin bu müqayisə hər zaman müsbət nəticə vermir. İnsan özündən daha uğurlu hesab etdiyi şəxsləri gördükdə ruhlana və məqsədlərinə çatmaq üçün motivasiya tapa bilər. Digər tərəfdən, davamlı müqayisə özünəinamın azalmasına, narazılığa və uğursuzluq hissinə səbəb ola bilər. Dominos pizza
Sosial şəbəkələr isə bu prosesi daha da gücləndirir. İnsanlar gündəlik həyatlarının əsasən xoş və uğurlu anlarını paylaşırlar. Bahalı restoranlar, yeni avtomobillər, səyahətlər, bahalı hədiyyələr və xoşbəxt ailə görüntüləri izləyicidə başqalarının həyatının daha yaxşı olduğu təəssüratını yarada bilər. Halbuki həmin paylaşımlar insanın həyatının bütün tərəflərini əks etdirmir. İzləyici başqasının seçilmiş anlarını öz həyatının bütün reallığı ilə müqayisə edir.
Bu müqayisə xüsusilə insanın özünü uğursuz hiss etdiyi dövrlərdə daha çox nəzərə çarpa bilər. İş tapmaqda çətinlik çəkən biri yaşıdının karyera uğurunu, ailə qurmaq istəyən şəxs başqasının toy görüntülərini, maddi sıxıntı yaşayan insan isə bahalı alış-veriş paylaşımlarını gördükdə özünü geridə qalmış hesab edə bilər.
Məsələnin başqa tərəfi də var: bəzən insan başqasının uğuruna sevinmək əvəzinə, onu özünə qarşı bir ölçü kimi qəbul edir. “O bacardı, mən niyə bacarmadım?”, “Hamı irəliləyir, mən yerimdə sayıram” kimi düşüncələr insanın öz həyatına münasibətini dəyişə bilər. Beləliklə, başqasının uğuru öz nailiyyətlərini görməyə mane olan müqayisə vasitəsinə çevrilir.
Müqayisə yalnız sosial şəbəkələrdə baş vermir. Qohumların, qonşuların və dostların həyatının müzakirə edildiyi mühitlərdə də insan özünü başqaları ilə tutuşdura bilər. Kimin daha çox qazandığı, kimin övladının daha yaxşı oxuduğu, kimin ev və ya avtomobil aldığı barədə söhbətlər bəzən insanlarda görünməyən rəqabət yaradır. Bu rəqabət açıq şəkildə ifadə edilməsə də, insanların qərarlarına təsir göstərə bilər.
Digər maraqlı məqam isə odur ki, insan müqayisə etdiyi şəxsin bütün həyatını deyil, yalnız özünün diqqətini çəkən tərəflərini görür. Məsələn, bahalı avtomobil alan birinin borclarını, uğurlu karyera quran şəxsin şəxsi həyatındakı çətinliklərini və ya xoşbəxt görünən cütlüyün münasibətindəki problemləri bilməyə bilər. Buna baxmayaraq, həmin şəxslərin həyatını öz həyatı ilə müqayisə edərək nəticə çıxarır.
Bəs bu vərdişdən necə uzaqlaşmaq olar? İlk növbədə, insan öz məqsədlərini başqalarının həyatına uyğun müəyyənləşdirməməlidir. Hər kəsin maddi imkanları, ailə şəraiti, imkanları və həyat yolu fərqlidir. Başqasının müəyyən yaşda əldə etdiyi uğurun eyni yaşda başqa bir insan üçün də məcburi hədəfə çevrilməsi düzgün yanaşma deyil.
İnsan öz inkişafını başqalarının nailiyyətləri ilə deyil, əvvəlki vəziyyəti ilə müqayisə etdikdə daha real nəticə görə bilər. Bir il əvvəl bacarmadığı işi bu gün görürsə, maddi vəziyyətini yaxşılaşdırıbsa və ya özünü daha yaxşı tanıyırsa, bunlar da irəliləyişin göstəriciləridir.
Nəticə etibarilə, başqalarının həyatına baxmaq təbii haldır. Problem bu müqayisənin insanın öz dəyərini müəyyənləşdirməsinə və həyatından məmnunluğuna təsir göstərdiyi zaman başlayır. Çünki sosial şəbəkələrdə və gündəlik həyatda gördüyümüz uğurlar başqalarının bütün həyatını əks etdirmir. İnsan başqasının harada olduğuna deyil, özünün hansı istiqamətdə irəlilədiyinə diqqət yetirdikdə müqayisənin yaratdığı təzyiqi daha yaxşı idarə edə bilər.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
