Zəlzələnin insan həyatı üçün doğrudan da təhlükə yaratmağa başladığı kritik hədd adətən 5.0–5.5 bal aralığı hesab olunur. Bu göstəricidən aşağı olan təkanlar, bir qayda olaraq, infrastrukturda və ya binalarda ciddi dağıntılara yol açmır və binaların daxilində panika yaşanmadığı təqdirdə insan həyatı üçün birbaşa risk təşkil etmir. Lakin 5.0 balı keçdikdən sonra zəlzələnin dinamikası dəyişir: divarlarda çatların əmələ gəlməsi, davamlılığı zəif olan tikililərin zədələnməsi, pəncərə şüşələrinin və ağır əşyaların aşması artıq ilk yaralanma və ya ölüm hallarının yaranmasına şərait yaradır.
“Yeni Sabah”ın araşdırmasına əsasən, yeraltı təkanların gücü və onların yer səthindəki təsirləri xüsusi miqyaslar üzrə təsnif edilir. 1.0 ilə 3.0 bal aralığında olan mikro-zəlzələlər demək olar ki, hiss olunmur və yalnız həssas seysmik cihazlar tərəfindən qeydə alınır. 3.0-dan 4.0 bala qədər yüksələn təkanlar bəzi insanlar, xüsusən də binaların yuxarı mərtəbələrində olanlar tərəfindən yüngül titrəyiş kimi duyulur, lakin heç bir maddi və ya fiziki zərər vurmur.
4.0–4.9 bal gücündəki zəlzələlər artıq əksər insan tərəfindən aydın hiss olunur. Bu zaman qab-qacaq cingildəyir, asılan əşyalar yallanır və dayanan avtomobillər yüngülcə ləngsəyir. Təhlükə baxımından bu mərhələ hələ də aşağı riskli sayılır, lakin keyfiyyətsiz tikililərdə suvaqların tökülməsi baş verə bilər. pizza hut
İnsan həyatı üçün əsl təhlükə həddi olan 5.0–5.9 bal gücündəki təkanlar zamanı hərəkətdə olan insan balansı saxlamaqda çətinlik çəkir. Keyfiyyətsiz və ya köhnə binalarda ciddi zədələnmələr baş verir, arakəsmə divarlar çatlayır və dam örtükləri sıradan çıxır. Əsas ölüm və xəsarət səbəbləri bu mərhələdə binanın tam uçması deyil, aşan mebellər, düşən suvaq və ya fasad parçaları olur.
6.0–6.9 bal aralığı güclü zəlzələlər kateqoriyasına daxildir və zəlzələ ocağından 100-150 kilometr radiusda yerləşən ərazilərdə dağıntılara yol aça bilir. Mühəndis standartlarına cavab verməyən tikililər kütləvi şəkildə uçur, seysmik davamlı binalar isə orta və ya ağır dərəcədə zədələnir. Yer səthində görünən çatlar əmələ gəlir, yeraltı kommunikasiya xətləri qırılır.
7.0–7.9 bal gücündəki seysmik hadisələr böyük fəlakət zonasının formalaşması deməkdir. Bu miqyasda zəlzələ zamanı standart binaların böyük əksəriyyəti uçur, körpülər və yollar dağılır, torpaq sürüşmələri baş verir. İnsanların ayaq üstə durması qeyri-mümkün olur və təhlükəsiz yerə qaçmaq cəhdləri adətən uğursuzluqla nəticələnir.
8.0 bal və ondan yuxarı olan təkanlar isə tam dağıdıcı xarakter daşıyır. Geniş ərazilərdə bütün infrastruktur sıradan çıxır, relyef tamamilə dəyişir, yer səthində dərin yarıqlar yaranır və seysmik cəhətdən ən güclü hesab edilən xüsusi konstruksiyalı binalar belə ciddi zərər görür. Bu miqyaslı təkanlar zamanı insan fəaliyyətinin əksər sahələri tamamilə iflic olur və itkilərin miqdarı maksimum həddə çatır.
Nazim Hacıyev
Telegram kanalımız
