Bakıda havalar soyuyan kimi süfrələrdə xəngəl, yanında isə araq görmək adi mənzərəyə çevrilir. İllərdir deyilən bir fikir də var: araq içsən, soyuqlamazsan, qrip sənə yaxın düşməz. Hətta burnu axan, boğazı ağrıyan, özünü halsız hiss edənlər də bir-iki qədəhlə tez sağalacaqlarını düşünürlər.
Bəs bu inancın elmi əsası varmı? Spirt həqiqətən orqanizmi içəridən dezinfeksiya edir?
“Yeni Sabah” bu suallara cavab axtarıb. Marqarita pizza
Payızın ilk soyuq günlərində Bakı sakinlərinin bir qismi isti yeməklərə üstünlük verir. Xəngəl də bu yeməklər arasında xüsusi yer tutur. Ancaq bəzi süfrələrdə yeməklə yanaşı, araq da içilir. Bunun səbəbi təkcə adət-ənənə və ya süfrə mədəniyyəti deyil. İnsanlar arasında spirtli içkilərin bədəni isindirdiyi, soyuqdəymənin qarşısını aldığı və xəstəlik başlayanda sağalmanı sürətləndirdiyi barədə geniş yayılmış fikir də var. İlk baxışdan məntiqli görünən bu yanaşma əslində tibbi baxımdan özünü doğrultmur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı spirtli içkilərin virus infeksiyalarından qoruduğunu təsdiqləyən elmi əsas olmadığını bildirir. Əksinə, həddindən artıq spirt qəbulu immun sisteminin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.
Spirt orqanizmi içəridən dezinfeksiya edirmi?
Bu sualın cavabı birmənalıdır: XEYR. Arağın tərkibindəki etil spirti orqanizmə daxil olduqda virusları məhv edən daxili dezinfeksiya vasitəsinə çevrilmir. Burada əsas məsələ spirtin harada və necə istifadə edilməsidir. Tibbdə müəyyən konsentrasiyalı spirt məhlullarından əllərin və bəzi səthlərin dezinfeksiyası üçün istifadə olunur. Məsələn, 60-80 faiz konsentrasiyalı spirt məhlullarının bir çox mikroorqanizmlərə qarşı təsirli olduğu göstərilir. Lakin bu, spirtli içki qəbul etməyin eyni nəticəni verdiyi demək deyil.
Araq içildikdən sonra spirt həzm sistemindən sorularaq qana keçir və orqanizmdə parçalanır. O, qan dövranına daxil olduqda virusların yaşadığı toxumalara zərər vermədən onları seçərək məhv etmir. Əksinə, virus infeksiyalarına qarşı müdafiədə əsas rol oynayan immun sisteminə təsir göstərə bilər. Yəni araqla boğazı, ağciyərləri və ya qanı dezinfeksiya etmək mümkün deyil.
Araq içəndə insan niyə özünü isti hiss edir?
Arağın soyuq havada insanı isitməsi fikrinin müəyyən fizioloji izahı var. Spirt qəbul edildikdən sonra dərinin səthindəki qan damarları genişlənir. Bunun nəticəsində dəriyə daha çox qan gəlir və insan özünü isti hiss edir. Ancaq bu, bədənin həqiqətən isinməsi demək deyil. Əksinə, dərinin səthinə daha çox qan gəlməsi istiliyin ətraf mühitə ötürülməsini artırır. Beləliklə, insan özünü isti hiss etsə də, bədəninin istilik itirməsi sürətlənir. Bu xüsusiyyət xüsusilə soyuq havada əhəmiyyətlidir. Çünki insan araq içdikdən sonra üşüdüyünü daha az hiss edir, soyuğun təsirini düzgün qiymətləndirmir. Başqa sözlə, araq insanda müvəqqəti istilik hissi yarada bilər, amma bu, soyuqdan qorunmaq üçün heç də etibarlı vasitə deyil.
Soyuqdəymə başlayanda araq içmək sağalmanı sürətləndirirmi?
Burada da elmi sübutlarla xalq arasında yayılan inancları bir-birindən ayırmaq lazımdır. Soyuqdəymə əksər hallarda müxtəlif virusların törətdiyi yuxarı tənəffüs yolları infeksiyasıdır. Qrip isə influenza viruslarının yaratdığı ayrıca yoluxucu xəstəlikdir. Hər ikisi burun axması, boğaz ağrısı, öskürək və halsızlıqla müşayiət oluna bilər. Qrip zamanı qəfil başlayan yüksək hərarət, əzələ ağrıları və güclü yorğunluq da daha çox rast gəlinir. Araq bu virusları orqanizmdən təmizləmir və xəstəliyin müddətini qısaltdığı sübut edilməyib. İnsan içkidən sonra özünü bir qədər rahat hiss edir. Bu, spirtin yaratdığı müvəqqəti hiss dəyişiklikləri ilə bağlıdır. Lakin simptomların müəyyən müddətə yüngülləşməsi xəstəliyin səbəbinin aradan qalxması demək deyil. Əksinə, spirt bədənin maye balansına mənfi təsir göstərir, xüsusilə çox qəbul edildikdə yuxunun keyfiyyətini pozur. Xəstəlik zamanı isə istirahət, kifayət qədər maye qəbulu və düzgün qulluq sağalma prosesinə dəstək verən əsas tədbirlərdəndir. Buna görə də “soyuqlamışam, bir az araq içim, səhərə düzələrəm” yanaşması tibbi baxımdan heç də əsaslı deyil.
Bəs xəngəl və araq birlikdə yeyiləndə nə baş verir?
Bakıda havalar soyuyanda xəngəl süfrələrinin qurulması, dostların bir araya gəlməsi və yeməklə yanaşı içki qəbul edilməsi sosial adət kimi də qiymətləndirilə bilər. Ancaq bu ənənənin xəstəliklərdən qorunmaqla əlaqələndirilməsi düzgün deyil. Xəngəl karbohidrat mənbəyi olan qidadır. Tərkibindəki digər ərzaqlardan asılı olaraq zülal, yağ və müxtəlif qida maddələri də təmin edir. İsti yemək soyuq havada rahatlıq hissi yaradır və enerji ehtiyacını qarşılamağa kömək edir. Lakin nə xəngəl, nə də onun yanında içilən araq qripə qarşı xüsusi qoruyucu vasitə sayılır. Digər tərəfdən, ağır yeməklə yanaşı çoxlu spirt qəbulu bəzi insanlarda həzm narahatlığı, ürəkbulanma və halsızlıq yaradır. Spirtin miqdarı artdıqca zəhərlənmə və digər sağlamlıq problemləri riski də yüksəlir. Xüsusilə xəstələnən şəxslərin spirtli içkiləri müalicə vasitəsi kimi qəbul etməsi təhlükəlidir. Soyuqdəymə və qrip zamanı istifadə edilən bəzi dərmanlarla spirtin birlikdə qəbulu arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Buna görə dərman qəbul edənlər içkinin təhlükəsiz olduğunu fərz etməməli, preparatın təlimatını yoxlamalı və lazım gəldikdə həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşməlidirlər.
Qripdən qorunmaq üçün nə etmək lazımdır?
Qripdən qorunmaq üçün ən təsirli tədbirlərdən biri mövsümi qrip peyvəndidir. Bununla yanaşı, əlləri müntəzəm yumaq, xəstə insanlarla yaxın təması azaltmaq, qapalı məkanların havasını təmiz saxlamaq, kifayət qədər yatmaq və balanslı qidalanmaq tövsiyə olunur. Bu tədbirlər yoluxma riskini azaltmağa və immun sisteminin normal fəaliyyətini dəstəkləməyə kömək edir. Əgər qripə bənzər əlamətlər yaranıbsa, yüksək hərarət, güclü halsızlıq və ya tənəffüs çətinliyi varsa, vəziyyəti yalnız ev üsulları ilə müalicə etməyə çalışmaq olmaz. Xüsusilə risk qrupuna daxil olan şəxslər vaxtında həkimə müraciət etməlidirlər.
Əsmətxanım Rzazadə
Telegram kanalımız
