Marketdən aldığımız demək olar ki, bütün qablaşdırılmış qidaların üzərində tarix qeyd olunur. Lakin bir çox insan həmin tarixi sadəcə “bu gündən sonra məhsulu yemək olmaz” kimi qəbul edir. Əslində isə qablaşdırmanın üzərində yazılan tarixlərin hamısı eyni məna daşımır.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, bəzi etiketlərdə məhsulun müəyyən tarixədək istifadə olunması tövsiyə edilir, digərlərində isə həmin tarix məhsulun ən yaxşı dad və keyfiyyətini qoruduğu dövrü göstərir. Bu fərqi bilməmək bir tərəfdən sağlamlıq üçün risk yarada, digər tərəfdən isə hələ istifadə oluna bilən qidaların vaxtından əvvəl zibilə atılmasına səbəb ola bilər. ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi (USDA) də tarix etiketlərinin yanlış anlaşılmasının qida israfına səbəb olduğunu bildirir.
“Use by” – son istifadə tarixi nə deməkdir?
Avropa Qida Təhlükəsizliyi Təşkilatının (EFSA) izahına görə, “use by” tarixi əsasən tez xarab olan və təhlükəsizlik baxımından həssas qidalarda istifadə olunur. Buraya təzə ət, balıq, hazır salatlar və bəzi süd məhsulları kimi məhsullar daxil ola bilər. Bu tarix keçdikdən sonra məhsul zahirən normal görünsə və qoxusu dəyişməsə belə, onu yemək təhlükəsiz hesab edilmir. Çünki bəzi xəstəlik törədən mikroorqanizmləri gözlə və qoxu ilə müəyyən etmək mümkün deyil.
Bu səbəbdən “use by” tipli təhlükəsizlik tarixini sadəcə “məhsulun dadı dəyişə bilər” kimi qəbul etmək düzgün deyil.
“Best before” nə deməkdir?
“Best before” və ya “Best if Used By” isə əsasən məhsulun keyfiyyəti ilə bağlıdır. Yəni həmin tarixə qədər məhsulun dadının, qoxusunun, teksturasının və digər keyfiyyət xüsusiyyətlərinin ən yaxşı vəziyyətdə olması gözlənilir. Tarix keçdikdən sonra məhsul avtomatik olaraq xarab olmuş hesab edilmir.
Məsələn, düzgün saxlanılan bəzi quru, konservləşdirilmiş və uzun müddət saxlanılan məhsullar üzərindəki “best before” tarixini keçə bilər, lakin bu, onların həmin gün mütləq təhlükəli olduğu anlamına gəlmir. Bununla belə, məhsulun saxlanma şəraiti, qablaşdırmanın vəziyyəti və xarab olma əlamətləri nəzərə alınmalıdır.
Bəs “sell by” nədir?
Etiketdə “sell by” ifadəsi ilə də rastlaşmaq mümkündür. Bu tarix əsasən mağazaya məhsulun satışda nə vaxta qədər saxlanmasının uyğun olduğunu göstərir. Yəni bu ifadə birbaşa istehlakçının “həmin tarix keçdisə, məhsulu yemək olmaz” deməsi üçün təhlükəsizlik göstəricisi deyil.
Niyə eyni məhsulun üzərində müxtəlif tarix ifadələri olur?
Çünki qida istehsalçıları məhsulun xüsusiyyətindən, qablaşdırmasından, saxlanma temperaturundan və gözlənilən keyfiyyət müddətindən asılı olaraq fərqli tarix göstəricilərindən istifadə edə bilirlər. ABŞ-da belə bu ifadələrin hamısı vahid və universal sistemlə tətbiq edilmir. FDA və USDA istehlakçı çaşqınlığını azaltmaq üçün keyfiyyət tarixlərində “Best if Used By” ifadəsinin standartlaşdırılmasını dəstəkləyir.
Tarix keçibsə, məhsulu dərhal atmaq lazımdır?
Burada məhsulun üzərində hansı ifadənin yazıldığı əsas məsələdir. “Best before” tipli keyfiyyət tarixinin keçməsi məhsulun avtomatik olaraq təhlükəli olması demək deyil. Amma “use by” təhlükəsizlik tarixi olan tez xarab olan qidalarda tarixə daha ciddi yanaşmaq lazımdır.
Bundan başqa, tarix hələ keçməsə belə, məhsul düzgün saxlanmayıbsa təhlükəsiz olmaya bilər. Məsələn, soyuducuda saxlanmalı qidanın uzun müddət uyğun temperaturdan kənarda qalması mikroorqanizmlərin çoxalmasına səbəb ola bilər. USDA da qidanın düzgün saxlanmasının tarix qədər vacib olduğunu vurğulayır.
Qablaşdırma da mühüm göstəricidir
Konserv qutusu şişibsə, ciddi şəkildə zədələnibsə və ya paslanıbsa, sadəcə üzərindəki tarixə baxaraq məhsulu istifadə etmək düzgün deyil. USDA belə qabların atılmasını tövsiyə edir.
Digər tərəfdən, kif, qeyri-adi qoxu, rəng və tekstura dəyişikliyi kimi xarab olma əlamətləri müşahidə edilirsə, məhsulu dadına baxaraq “yoxlamaq” da təhlükəsiz üsul deyil. FDA məhsulun rəngində, konsistensiyasında və teksturasında nəzərəçarpacaq dəyişiklik olduqda ehtiyatlı olmağı tövsiyə edir.
Ən çox qarışdırılan 3 ifadə
“Best before” – əsasən keyfiyyətlə bağlı tarixdir. Məhsul həmin tarixdən sonra avtomatik olaraq xarab olmuş sayılmır.
“Use by” – xüsusilə tez xarab olan qidalarda təhlükəsizliklə bağlı tarixdir. Avropa qida təhlükəsizliyi yanaşmasına görə, bu tarix keçdikdən sonra məhsul istehlak edilməməlidir.
“Sell by” – əsasən satıcıya məhsulun satış dövrü barədə məlumat verir və birbaşa təhlükəsizlik tarixi hesab edilmir.
Beləliklə, marketdə məhsul alarkən yalnız rəqəmlərə deyil, həmin rəqəmin yanında yazılan ifadəyə də diqqət etmək vacibdir. Çünki eyni tarix formatı tamamilə fərqli məna daşıya bilər.
Ən önəmlisi isə məhsulun etiketindəki saxlanma qaydalarına əməl etməkdir. Tarixin keçib-keçməməsindən asılı olmayaraq, düzgün saxlanılmayan qida təhlükəsizlik baxımından risk yarada bilər.
Aydan Hacı Dominos pizza
Telegram kanalımız
