Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonu özünün zəngin təbii potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi, spesifik aqrar profili və özünəməxsus mədəni mühiti ilə Azərbaycanın sosial-iqtisadi xəritəsində xüsusi strateji çəkiyə sahibdir. Şəki, Zaqatala, Qax, Balakən, Qəbələ və Oğuz rayonlarını əhatə edən, Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəkləri boyunca uzanan bu diyar həm ənənəvi təsərrüfat sahələrinin, həm də müasir xidmət və turizm sektorunun dinamik inteqrasiya olunduğu nümunəvi bölgələrdəndir. Regionun sosial-iqtisadi mənzərəsi zəngin təbii resurslar, yüksək əmək qabiliyyətli əhali və dövlət tərəfindən həyata keçirilən regional inkişaf proqramlarının yaratdığı imkanlar zəminində formalaşır.
Region iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsini kənd təsərrüfatı və onunla sıx bağlı olan emal sənayesi təşkil edir. Məhsuldar torpaqlar, bol su ehtiyatları və spesifik mikroiqlim şəraiti burada ölkə miqyasında strateji əhəmiyyət kəsb edən fındıqçılıq, tütünçülük, ipəkçilik (baramaçılıq), çayçılıq və meyvəçiliyin (xüsusilə şabalıd və xurma) inkişafına zəmin yaradır. Xüsusilə fındıq istehsalı regionun əsas ixrac drayveridir və minlərlə təsərrüfatın əsas gəlir mənbəyinə çevrilib. Yığılan xammalın yerlərdə emal edilməsi üçün fəaliyyət göstərən fındıq təmizləmə və qablaşdırma müəssisələri, meyvə-tərəvəz konservi, şərab, şirə və mineral su zavodları aqrar-sənaye zəncirinin bütövlüyünü təmin edir. Eyni zamanda, regionun geniş yay və qış otlaq sahələri otlaq heyvandarlığının, xüsusilə qoyunçuluq və yüksək keyfiyyətli bal istehsalı ilə seçilən arıçılığın sürətlə genişlənməsini stimullaşdırır.
Son illərdə Şəki-Zaqatala regionu ölkənin ən mühüm rekreasiya və turizm mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Tufandağ kimi beynəlxalq standartlara cavab verən dağ-xizək kompleksləri, Zaqatala və İllisu dövlət təbiət qoruqları, zəngin meşə massivləri və müalicəvi su mənbələri ekoturizm, dağ və qış turizminin inkişafına güclü impuls verir. Bu təbii üstünlüklər Şəki Xan Sarayı, Kiş alban məbədi, Qum kəndindəki qədim məbəd, Pəri qalası kimi ümumdünya və ölkə əhəmiyyətli tarixi-mədəni abidələrlə birləşərək regiona həm daxili, həm də xarici turist axınını ilbəil artırır. Turizm infrastrukturu ilə yanaşı, Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanının fəaliyyəti, habelə yenidən qurulan avtomobil və dəmir yolu şəbəkələri bölgənin nəqliyyat əlçatanlığını yüksəldərək xidmət, iaşə və otelçilik sektorunda minlərlə yeni iş yerinin açılmasına şərait yaradır.
Regionun sosial-demografik mənzərəsi də özünəməxsusluğu və zənginliyi ilə seçilir. Çoxmillətli etnik tərkibə malik olan əhali — azərbaycanlılarla yanaşı avarlar, saxurlar, ingiloylar, ləzgilər, udilər və digər xalqlar əsrlər boyu formalaşmış dinc birgəyaşayış və zəngin sənətkarlıq ənənələrini qoruyub saxlayır. Şəbəkəçilik, xalçaçılıq, dulusçuluq, dəmirçilik və papaqçılıq kimi xalq tətbiqi sənət sahələri əhalinin məşğulluğunda və kənd turizminin təşviqində mühüm rol oynayır. Gürcüstan və Rusiya Federasiyası (Dağıstan) ilə həmsərhəd mövqe isə regiona xarici ticarət, tranzit və həmsərhəd əməkdaşlıq imkanları qazandırır, yerli məhsulların qonşu bazarlara çıxışını asanlaşdırır.
Gələcək inkişaf perspektivləri baxımından Şəki-Zaqatala regionu böyük iqtisadi sıçrayış potensialına malikdir. Strateji hədəflərdən biri kənd təsərrüfatında intensiv texnologiyaların, o cümlədən müasir damcı suvarma sistemlərinin tətbiqi və aqrar sığorta mexanizmlərinin genişləndirilməsidir. Fındıq və baramaçılıq klasterlərinin tam formalaşdırılması, xammalın sadəcə toplanması deyil, daha dərin emal edilərək yüksək əlavə dəyər yaradan son məhsul halında dünya bazarlarına çıxarılması prioritet təşkil edir. Sənaye sahəsində Balakən rayonundakı Avropanın en böyük polimetal yataqlarından biri olan Filizçay yatağının ekoloji standartlara uyğun şəkildə mənimsənilməsi regionun sənaye mənzərəsini kökündən dəyişmək və dağ-məden sənayesini formalaşdırmaq potensialına sahibdir. Turizm sahəsində agroturizm (kənd təsərrüfatı turizmi) və kənd evləri şəbəkəsinin genişləndirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın (KOB) güzəştli kreditlər və rəqəmsal alətlərlə dəstəklənməsi, ekoloji təmiz "yaşıl iqtisadiyyat" prinsiplərinin tətbiqi regionun uzunmüddətli və dayanıqlı sosial-iqtisadi tərəqqisini təmin edən əsas amillər olacaqdır.
Nazim Hacıyev
Məqalə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviq edilməsi” istiqaməti üzrə hazırlanıb.
Telegram kanalımız
