Gün ərzində yorğunluq hiss edən insanların bir çoxu bunun səbəbini iş stressi, fiziki aktivlik və ya yuxusuzluqla əlaqələndirir. Halbuki gecə yatmazdan əvvəl etdiyimiz bəzi vərdişlər səhər özümüzü nə qədər gümrah hiss edəcəyimizə ciddi təsir göstərə bilər. Xüsusilə yatağa girməzdən əvvəl telefondan uzun müddət istifadə etmək yuxunun keyfiyyətini aşağı sala bilər.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, araşdırmalar göstərir ki, smartfon, planşet və kompüter kimi cihazların ekranına uzun müddət baxmaq beynin yuxuya hazırlaşmasını çətinləşdirə bilər. Bunun əsas səbəblərindən biri ekranlardan yayılan işığın, xüsusilə mavi işığın, orqanizmin bioloji saatına təsir göstərməsidir. İnsan beynində yuxu-oyanıqlıq ritminin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan melatonin hormonu axşam saatlarında artır. Parlaq ekran işığı isə bu prosesə müdaxilə edə bilər.
Məsələ yalnız ekranın işığında deyil. Yatmazdan əvvəl sosial şəbəkələrdə gəzmək, xəbərləri oxumaq, mesajlara cavab vermək və videolara baxmaq beyni aktiv vəziyyətdə saxlayır. İnsan fiziki olaraq yataqda olsa da, beyin hələ də informasiyanı emal etməyə davam edir. Nəticədə yuxuya getmək gecikə, gecə ərzində oyanmalar arta və səhər yuxudan qalxmaq daha çətin ola bilər. pizza mizza
Xüsusilə emosional məzmunun təsiri daha böyükdür. Yatmazdan əvvəl mübahisəli xəbərlərə, narahatedici videolara və ya sosial şəbəkələrdə insanı əsəbiləşdirən paylaşımlara baxmaq stress səviyyəsini yüksəldə bilər. Bu isə orqanizmin sakitləşərək yuxu rejiminə keçməsinə mane olur.
Başqa bir geniş yayılmış vərdiş isə yataqda işləmək və ya dərs oxumaqdır. Mütəxəssislər yatağın mümkün qədər yuxu ilə əlaqələndirilməsini tövsiyə edirlər. İnsan yataqda uzun müddət telefonla məşğul olduqda, film izlədikdə və ya işlədikdə beyin yatağı istirahət məkanı kimi deyil, aktiv fəaliyyət üçün istifadə olunan yer kimi qəbul etməyə başlaya bilər.
Yatmazdan əvvəl ağır yemək də səhərki halsızlığın səbəblərindən biri ola bilər. Gec saatlarda çox miqdarda qida qəbul edilməsi həzm sisteminin gecə ərzində aktiv qalmasına səbəb olur. Xüsusilə yağlı və ağır yeməklər bəzi insanlarda narahatlıq, köp və reflüks yarada bilər ki, bu da yuxunun bölünməsinə gətirib çıxarır.
Kofein də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Qəhvə, enerji içkiləri, bəzi çaylar və digər kofein tərkibli məhsulların təsiri uzun müddət davam edə bilər. Buna görə günün ikinci yarısında qəbul edilən kofein bəzi insanlarda yuxuya getməyi çətinləşdirir və yuxunun dərinliyinə təsir göstərə bilər.
Bəs yatmazdan əvvəl nə etmək daha yaxşıdır? Mütəxəssislər yatmağa yaxın vaxtda ekran qarşısında keçirilən müddətin azaldılmasını, otağın sakit və qaranlıq saxlanılmasını, ağır yeməklərdən uzaq durmağı və mümkün qədər sabit yuxu rejiminə əməl etməyi məsləhət görürlər. Telefonu yatağın yanından uzaqlaşdırmaq isə həm ekran istifadəsini azaltmağa, həm də gecə gələn bildirişlərin yuxunu bölməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.
Əslində səhər yorğun oyanmağın səbəbi həmişə az yatmaq deyil. Bəzən insan 7-8 saat yataqda qalmasına baxmayaraq, yuxusu keyfiyyətsiz olduğu üçün səhər özünü dincəlmiş hiss etmir. Buna görə yuxunun yalnız müddəti deyil, keyfiyyəti və yatmazdan əvvəlki davranışlar da böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əgər kifayət qədər yatmağınıza baxmayaraq uzun müddət davamlı şəkildə səhərlər yorğun oyanırsınızsa, bunu sadəcə gecə telefon istifadə etməklə əlaqələndirmək düzgün olmaz. Yuxu apnesi, stress, bəzi xəstəliklər və digər amillər də davamlı yorğunluğa səbəb ola bilər. Belə hallarda həkimlə məsləhətləşmək daha doğru yanaşmadır.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
